Reykjavík í hers höndum

Frétt frá 5. desember 2002

Reykjavík í hers höndum
Þann 7. desember n.k. opnar Borgarskjalasafn Reykjavíkur í samvinnu við Þór Whitehead, sagnfræðing, sýninguna Reykjavík í hers höndum. Á sýningunni gefur að líta skjöl, muni og ljósmyndir frá veru hersins í Reykjavík 1941-1944. Ljósmyndirnar sem eru rösklega 50 eiga einkum að veita innsýn í dvöl Bandaríkjahers í Reykjavík árin 1941-1944. Þær koma frá Þjóðskjalasafni Bandaríkjanna og hafa ekki áður sést á Íslandi. Enn fremur gefur að líta skjöl úr safni Borgarskjalasafns Reykjavíkur um veru setuliðsins í Reykjavík sem sýna samskipti við íbúa bæjarins, uppbyggingu braggahverfa hersins, herstjórnarkort og margt fleira. Á sýningunni er reynt að endurskapa andrúmsloft stríðsáranna með hlöðnum sandpokabyrgjum, minjum og tónlist sem setuliðið hafði með sér til Íslands.

Á árum síðari heimsstyrjaldar taldist enginn staður á Íslandi mikilvægari í hernaði en Reykjavík. Allar landvarnir Bandamanna beindust að því að verja höfuðstaðinn fyrir innrás Þjóðverja, og þar voru stjórnstöðvar landhers, flughers og flota. Þegar viðbúnaður Bandamanna náði hámarki á Íslandi sumarið 1943, dvöldust hér alls um 50.000 hermenn, þorri þeirra í Reykjavík og nágrenni. Þetta friðsæla bæjarfélag 36.000 manna dróst á einum morgni inn í hringiðu stríðs og hersetu til góðs og ills. Bandamenn veittu þúsundum Reykvíkinga vinnu, keyptu af þeim alls kyns þjónustu og léttu þannig kreppunni miklu af bænum. En herbyggð og víghreiður breiddust út um bæjarlandið og ásókn hermanna, sem voru fjölmennari en allir íbúar bæjarins, skapaði óhjákvæmilega ýmsan vanda. Sumum sýndist umrótið ógna siðferði, menningu og þjóðerni Íslendinga. Mannlíf í Reykjavík breyttist um margt.

Ljósmyndirnar sýna vel bæjarbraginn í Reykjavík á árum seinni heimsstyrjaldar, stríðstól herjanna og samskipti hermanna við bæjarbúa, m.a. annars frá margfrægum dansleikjum hersins en þær myndir hafa ekki áður sést hér á landi. Þær hafa sumar hverjar birst í nýútkominni bók Þórs Whitehead Ísland í hers höndum.

Aðalstyrktaraðili sýningarinnar er Vífilfell hf. sem framleitt hefur Coca-Cola á Íslandi í 60 ár.

Sýningin stendur frá 7. des. 2002 til 2. feb. 2003 og er opin alla daga kl. 12-17 í Grófarhúsi, Tryggvagötu 15, 6. hæð. Aðgangur er ókeypis.

Reykjavík í hers höndum á Reyðarfirði

Frétt frá 6. júní 2003

Í samvinnu við Íslenska Stríðsárasafnið á Reyðarfirði hefur sýning Borgarskjalasafns Reykjavíkur og Þórs Whitehead sagnfræðings, Reykjavík í hers höndum verið opnuð í Íslenska Stríðsárasafninu. Um er að ræða fyrstu sýningu Íslenska Stríðsárasafnsins í endurnýjuðu húsnæði í Spítalakampi á Reyðarfirði.

Á þessari sýningu eru rösklega 50 valdar ljósmyndir, sem eiga einkum að veita innsýn í dvöl Bandaríkjahers í Reykjavík árin 1941-1944. Myndirnar eru úr Þjóðskjalasafni Bandaríkjamanna, National Archives and Records Administration, teknar af ljósmyndurum úr öllum greinum bandaríska heraflans, langflestum úr fjarskiptasveit landhersins, Signal Corps (SC). Því miður eru nöfn ljósmyndaranna ókunn, en verkin lofa meistarana. Hér voru augljóslega á ferð ýmsir framúrskarandi ljósmyndarar, sem skildu eftir sig merkar heimildir um sögu Reykjavíkur á því tímabili, þegar þjóðin dróst inn í stríðsátök og einangrun landsins var að fullu rofin.

Á árum síðari heimsstyrjaldar taldist enginn staður á Íslandi mikilvægari í hernaði en Reykjavík. Allar landvarnir Bandamanna beindust að því að verja höfuðstaðinn fyrir innrás Þjóðverja, og þar voru stjórnstöðvar landhers, flughers og flota. Reykjavíkurhöfn var lífæð herliðsins í landinu og frá flugvellinum breska í Vatnsmýrinni héldu Bandamenn í senn verndarvæng sínum yfir siglingum á Norður-Atlantshafi og áðu á nýrri flugleið á milli Ameríku og Bretlandseyja. Þegar viðbúnaður Bandamanna náði hámarki á Íslandi sumarið 1943, dvöldust hér alls um 50.000 hermenn, þorri þeirra í Reykjavík og nágrenni. Þetta friðsæla bæjarfélag 36.000 manna dróst á einum morgni inn í hringiðu stríðs og hersetu til góðs og ills. Bandamenn veittu þúsundum Reykvíkinga vinnu, keyptu af þeim alls kyns þjónustu og léttu þannig kreppunni miklu af bænum. En herbyggð og víghreiður breiddust út um bæjarlandið og aðsókn hermanna, sem voru fjölmennari en allir íbúar bæjarins, skapaði óhjákvæmilega ýmsan vanda.

Á sýningunni Reykjavík í hers höndum getur enn fremur að líta fjölbreyttar stríðsminjar frá veru Bandaríkjahers á Íslandi og eru munirnir úr safni Íslenska Stríðsárasafnsins. Það má sjá einkennisbúninga bandarískra hermanna, ásamt vopnum og öðrum stríðstólum. Einnig má þar sjá nýuppgerðan bandarískan Willys jeppa árgerð 1941 sem fenginn var að láni frá Völundi Jóhannessyni.

Sýningin stendur frá 5. júní til 31. ágúst í Íslenska Stríðsárasafninu á Reyðarfirði og er opin alla daga kl. 13-18.

Til baka...